Περί αισθητικής κριτικής

Γράφει ο Ευγένης Πανικίδης

Πέρασα αρκετή ώρα σκεπτόμενος αν θα πρέπει να εκφέρω κάποια άποψη, αν με νοιάζει, αν θα νευριάσω ή αν αξίζει. Κοίταξα έξω από το παράθυρο του δωματίου και αντίκρισα την αντανάκλαση μου. Εστίασα σε κάθε λεπτομέρεια, τα ατημέλητα μούσια μου, φρύδια, μαλλιά και τα σπασίματα που κάνει το δέρμα μου σε ορισμένα σημεία. Ωστόσο, χαμογέλασα, πλατιά. Πάντα θυμάμαι τη μητέρα μου να μου λέει η αληθινή ομορφιά είναι αυτή του εγκεφάλου σου!

Έτσι λοιπόν, σχετικά με το hot topic των ημερών, την αισθητική κριτική, η οποία συνεχώς ασκείται από πολλαπλές πλευρές, θα ήθελα να αποκρυσταλλώσω μερικές σκέψεις στις επόμενες, σύντομες, παραγράφους. Η αντίδραση του κόσμου σε συντηρητικές απόψεις, σχετικά με την αισθητική, δείχνει τόσο την ποιότητα των απόψεων που εκφράζονται, αλλά και τη ποιότητα της ίδιας της κοινωνίας. Απλούστερα, δε γίνεται να υπάρχει τέτοιο backlash όταν θίγονται θέματα αισθητικής και να μην υπάρξει παρόμοιο όταν το ίδιο άτομο επικρoτούσε σχόλια του τύπου «Φωτιά σε όλους τους αριστερούς». Ας σταθούμε λίγο σε αυτό το κομμάτι. Τι είναι πολιτική αισθητική; Γιατί η αισθητική είναι σημαντική στη σημερινή σκέψη;

Όπως αναφέρει ο Nietzsche στο The Gay Science, από τα πιο χαλεπά επιχειρήματα της ανθρώπινης νόησης είναι η προσπάθεια δημιουργίας απόλυτων ορισμών, βασισμένων σε αντικειμενικό υπόβαθρο, για έννοιες των οποίων η ίδια τους η δυναμική φύση τις καθιστούν σχεδόν απρόσιτες. Τέτοιες έννοιες, πεδία διαμάχης για αναρίθμητους επίδοξους νονούς-φιλοσόφους είναι η αισθητική.

Η αισθητική μπορεί να προσεγγιστεί και να κατανοηθεί από τρεις οπτικές γωνίες. Η πρώτη οπτική γωνία σχετίζεται με τις διαδικασίες της τέχνης και τα αντικείμενα αυτής, τη διαδικασία δημιουργίας καλλιτεχνημάτων ή κριτικής αυτών και τα ίδια τα καλλιτεχνικά δημιουργήματα. Η δεύτερη πραγματεύεται τις αισθητικές πτυχές των καλλιτεχνικών δημιουργημάτων, ιδέες όπως η ομορφιά και ο δυναμισμός. Η τρίτη οπτική γωνία σχετίζεται με την αισθητική εμπειρία και το πώς μπορούμε να τη βιώσουμε στο έπακρο.

Οι τρεις διαφορετικές οπτικές γωνίες έχουν αλληλεπικαλυπτόμενες σχέσεις μεταξύ τους. Για παράδειγμα, η τέχνη μπορεί να εκληφθεί ως μια διαδικασία κατά την οποία ο άνθρωπος έχει ως στόχο του την δημιουργία αντικειμένων που έχουν αισθητικές ιδιότητες ή που είναι σε θέση να προσφέρουν στο κοινό ιδιαίτερες αισθητικές εμπειρίες. Ακόμη, οι αισθητικές ιδιότητες θα μπορούσαν να εκληφθούν ως εκείνες που υπάρχουν στα έργα τέχνης ή εκείνες προς τις οποίες στοχεύει η αισθητική εμπειρία.

Επιπροσθέτως, η αισθητική εμπειρία θα μπορούσε να εκληφθεί ως το είδος εμπειρίας που σχετίζεται αποκλειστικά με την εκτίμηση έργων τέχνης ή των αισθητικών ιδιοτήτων των αντικειμένων, είτε φυσικών, είτε φτιαγμένων από τον άνθρωπο. Οι τρεις αντιλήψεις σχετίζονται μεταξύ τους, υπό την άποψη, πως η τέχνη στη δημιουργική και κατανοητική της διάσταση παρέχει την πλουσιότερη και πιο ποικίλη αρένα για την εκδήλωση αισθητικών ιδιοτήτων και την κατοχή αισθητικών εμπειριών.

Κατά το Nietzsche, η ζωή δεν μπορεί να γίνει υποφερτή μονάχα με την αλήθεια. Η τέχνη είναι το συστατικό το οποίο κάνει την ύπαρξη άξια και θελκτική να την ζήσει κάποιος. Συμπερασματικά, η ζωή είναι το αμάλγαμα ειλικρίνειας και τέχνης, αλήθειας και ψευδαίσθησης. Η ψευδαίσθηση της τέχνης όχι μόνο κάνει την ζωή υποφερτή, αλλά κάνει δυνατή την ύπαρξη της ίδιας της αλήθειας. Mέσω των καλλιτεχνικών δημιουργημάτων, το άτομο μπορεί να εμπνευστεί την ομορφιά ακόμη και μέσα σε έναν άσχημο κόσμο. Τα αισθητικά χαρακτηριστικά είναι αυτά που, κατά τον θεωρητικό, κάνουν την ζωή αξιοθαύμαστη. Το άτομο θα πρέπει με καλλιτεχνική ακρίβεια να δώσει ένα στυλ στην ζωή του μέσω της αισθητικής του.

Απλούστερα, ο καθένας θα πρέπει να επεξεργαστεί το ίδιο του το είναι, όπως είναι διαμορφωμένο βάσει των εμπειριών του, με τέτοιο τρόπο, ώστε να το καταστήσει θελκτικό για τον ίδιο. Αν δεν υπήρχαν τέχνες και, αν ως κυρίαρχη έννοια στον κόσμο θεωρούνταν μονάχα η αλήθεια, τότε ο κόσμος θα μας δημιουργούσε την αίσθηση αντιπάθειας προς την ίδια την ζωή και αυτό γιατί μέσω την επιστήμης το άτομο θα ανακάλυπτε πως τα λάθη της ύπαρξης είναι προϊόν ανθρώπινης γνώσης και ύπαρξης.

Η τέχνη λειτουργεί ως ισορροπητική δύναμη της ζωής μεταξύ της Απολλώνιας και Διονυσιακής πλευράς του ανθρώπου και αυτό διότι το κυνήγι της αλήθειας του επιστημονικού κλάδου οδήγησε την ανθρωπότητα σε μια πικρή αλήθεια για την ίδια, πως η δημιουργία μιας έννοιας όπως η ειλικρίνεια μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε πως ποτέ δεν θα είναι ικανός ο άνθρωπος να ανταποκριθεί στις αξίες της έννοιας την οποία δημιούργησε. Συμπερασματικά, η σύγκρουση τέχνης και αλήθειας είναι αυτή που δίνει αξία στην ζωή.

Τόσο ο Theodor Adorno όσο και ο Richard Rorty, υιοθετούν την άποψη πως η αισθητική είναι ένας καθρέφτης προς κάτι καλύτερο από την ρεαλιστική πραγματικότητα που βιώνει η κοινωνία. Η αισθητική, επομένως, εμπεριέχει μαθησιακές και ψυχαναλυτικές ικανότητες. Είναι σε θέση να δημιουργήσει το σπέρμα αντί-ρεαλισμού στον άνθρωπο, δίνοντάς του μια γεύση του πώς θα μπορούσαν να είναι τα πράγματα και ταυτόχρονα να γεννήσει μέσα του την αλληλεγγύη προς τον άγνωστο συνάνθρωπο. Η δημοκρατία, από τα χρόνια της δημιουργίας της στην αρχαία Αθήνα ως και σήμερα, έχει ως σημαία την αξία της πολυφωνίας και της ελεύθερης βούλησης.

Συμπερασματικά, παρατηρείται η ύπαρξη μιας σύνδεσης ανάμεσα σε δημοκρατία και τέχνη, ως μορφή ελεύθερης, πλουραλιστικής έκφρασης. Τέχνες και δημοκρατία, πρεσβεύουν κοινές αξίες. Οι άνθρωποι μέσω της καλλιτεχνικής ενασχόλησης υποσυνείδητα καλλιεργούν μια κοινή-υπερεθνική δημοκρατική κοινωνία, η οποία έχει χαρακτηριστικά όπως η ελευθερία, ο πλουραλισμός, η ισότητα και η αλληλεγγύη. Συγκεκριμένα, η ευρωπαϊκή φαντασιακή κοινωνία δεν είναι κάτι το αφηρημένο αλλά είναι το απόσταγμα μιας διαδικασίας παραγωγής κουλτούρας.

Η τριβή με την αισθητική σταδιακά πλάθει μια παιδεία δημοκρατίας, ελευθερίας και αξιών διότι μέσω της αντι-ρεαλιστικότητας των τεχνών ο άνθρωπος οπλίζεται με την ικανότητα αμφισβήτησης της πραγματικότητας και δημιουργικής ελευθερίας για την θεμελίωση μιας νέας. Το προαναφερθέν υφίσταται διότι η τέχνη μας παρουσιάζει καινοτόμες μεθόδους ανάλυσης των δρώμενων και αποτελεί μια δίοδο αυτό-απελευθέρωσης μέσω μιας συνεχούς δημιουργικότητας, δίνοντας την αίσθηση ύπαρξης μιας κοινής αποστολής πολυφωνίας προς τη γέννηση μιας κουλτούρας.

Συνεπώς, η κουλτούρα είναι δυναμικής φύσης λόγω του ότι μέσω της τέχνης ο άνθρωπος «αντικειμενικοποιεί», δηλαδή θέτει ως αναπαραστάσεις τα καλλιτεχνήματα, αφήνοντας ανοιχτή σε επαναδημιουργία την έννοια της κουλτούρας ανάλογα με τον προσανατολισμό του ανθρώπινου πνεύματος.

Συνοπτικά, ο πλουραλισμός της αισθητικής είναι ακρογωνιαίος λίθος της δημοκρατικής κοινωνίας ώστε να μη παγιωθεί ως τυραννικό πολίτευμα αλλά να συνεχίσει την ύπαρξη της ως ένας ζωντανός οργανισμός από τον πολίτη για τον ίδιο τον πολίτη. Κανένας δε μπορεί να βάλει όρια στην αισθητική, κανένας δεν μπορεί να εισάγει λογικά κριτήρια και τυποποίηση της αισθητικής, κανένας δε θα έπρεπε να εργαλειοποιήσει την αισθητική. ΚΑΝΕΝΑΣ δε θα έπρεπε να κρίνει την αισθητική κανενός…*Microphone Drop*

αισθητικής αισθητικής αισθητικής αισθητικής αισθητικής αισθητικής αισθητικής αισθητικής

Οι απόψεις των αρθρογράφων δεν απηχούν την άποψη της συντακτικής ομάδας ούτε του Pnyka Org. 

Μάθετε περισσότερα εδώ

Διαβάστε περισσότερα: αισθητική

αισθητική

Η νομική πτυχή του πολέμου

Το Δίκαιο των Ενόπλων Συρράξεων αποτελεί κλάδο του Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου και συντίθεται από ένα πλέγμα αρχών και κανόνων που οφείλουν να εφαρμόζονται κατά τη διάρκεια μιας ένοπλης σύγκρουσης.

Αστυνομική βία και μπαχαλάκηδες

Ατομική ευθύνη. Ίσως από τις σημαντικότερες αρχές που συγκροτούν και συντηρούν μία οργανωμένη κοινωνία

Αντιπολίτευση αλά.. Τσίπρα

Σε κατάσταση πανικού βρίσκεται τις τελευταίες ώρες το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, μετά τις κατηγορίες που βαραίνουν την Ευρωβουλευτή του, Εύα Καϊλή

cancel culture

Cancel culture: Aντίδραση του καναπέ ή επανάσταση;

Η αποδοκιμασία που εκφράζει ένα άτομο προς τις απόψεις και τις πράξεις ενός άλλου, δεν αποτελεί νέο φαινόμενο.

cancel culture

Πως μας επηρεάζουν τα social media;

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πλέον, για τους περισσότερους ανθρώπους δεν αποτελούν απλώς ένα ξεχωριστό και αποκομμένο κομμάτι της ζωής τους αλλά ένα γενικότερο μέσο επικοινωνίας με τον έξω κόσμο.

Τρίζουν τα θεμέλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Οι πρώτες ενδείξεις κλυδωνισμού του ευρωπαϊκού οικοδομήματος θα έλεγε κανείς ότι άρχισαν να διαφαίνονται στην παγκόσμια οικονομική κρίση του 2007-2009. Δεκέμβριος

Μοναρχίες

Avatar photo
Ευγένης Πανικίδης

Ο Ευγένης Πανικίδης είναι στοχαστής, πολιτευτής στο Δήμο Παύλου Μελά Θεσσαλονίκης και ελεύθερος επαγγελματίας στον τομέα της εμπορίας και κατασκευής τζακιών. Απόφοιτος Πολιτικών Επιστημών ΔΠΘ και μεταπτυχιακός του τμήματος Διεθνών Σπουδών και Διπλωματίας του ΠΑΜΑΚ. Στο παρόν, ερευνά τις πτυχές της videogaming κουλτούρας και τη διάδρασή της με το πολιτικό.

Άρθρα: 2

Υποβολή απάντησης